بیر و ئۆنێتی و جگەرە

 ئەو کتێبەم هەر ئەمڕۆ کڕی، هەر لە چەند سەعاتێکدا هەموو شتێک ڕوویدا..گێڕانەوە هەمیشە کۆمەڵێک ڕەهەند لەخۆ دەگرێت، کۆمەڵێک جوانیی دەرەئاسا کە ڕەنگە ئەگەر لە ناوەڕاستی ڕووداوەکەدا بین نەتوانین تێبینییان بکەین.(بیر) وەک ئەوەی کاک ژیار هۆمەر وەریگێڕاوە بۆ کوردی، کۆمەڵێک ڕووداوی ئاساییە، دوای ئەوەش کە دەیخوێنیتەوە دڵنیایت لەوەی پێشووتر ڕووداوی لەوە سەرنجڕاکێشتر و باشتر و جوانتر و نائاساییترت خوێندووەتەوە و بگرە تێشیدا ژیاویت، بەڵام گێڕانەوە و تێدا ژیان دوو شتی جیاوازن و ڕەنگە ئێمە ئەگەر خاوەنی ئەو خەون و دیمەن و ڕووداوانە بووینایە نەمانتوانیبا هەمان هەست و بۆچوونمان هەبێت.سەرەڕای ئەوەی کتێبێکی نوێ نییە، بەڵام تەکنیکی گێڕانەوە تێیدا زۆر بەرز و بەهێزە، جۆرە گێڕانەوەیەک کە دەکرێ ناوی بنێین ڕێکەوت یان حاڵەت، چونکە زەحمەتە فەوزای لەو جۆرە زیاد لە جارێک لە قاڵب بدرێتەوە.بۆ کوردییەکی ئێجگار شیرین وەرگێڕدراوە، من لەوانەم زۆر حەزدەکەم هەموو شتێک بە کوردی تاقی بکەمەوە و زمان ڕۆچووەتە قوڵاییەکانی بیرکردنەوەمەوە و لەو باوەڕەدام کە ناتوانم لە دەرەوەی زمان مومارەسەی ئەو شتانە بکەم کە لەناو زماندا دەیانکەم. کوردییەکەی (بیر) تەواو خاوێنە و لەو لایەنەوە تەواو ئەرخەیانت دەکات، وات لێدەکات چێژێکی چڕ لەو ئاسایی بوونە جیاوازەی ڕۆمانەکە ببینیت و حەزت لێبێت جگەرەیەک بە یادی بێ جگەرەیی ئۆنێتی داگیرسێنیت.

نامە نووسین

گوتم: تۆ دەنووسیت و بۆمبەکان دەبارێن

مێژووی بنمیچەکان دەسڕنەوە و ڕووی خانووەکان لێدەکەنەوە..

گوتم:

بۆت دەنووسم کاتێک کە خودا ڕێ بەوانە دەدات چارەنووسم بنووسنەوە، ئەمەش وادەکات گومان بکەم کە خودایە..

نوسیووتە و دەڵێیت:

وشەکانم، ئەو بونەوەرانەی کە بە ئاگر هەڕەشەیان لێکراوە

ئەگەر نەبوونایە، نەدەژیام!

دوای ئەوەی ئەوانە دەڕۆن، دەیانگێڕمەوە

بە هەموو پرشنگدارییانەوە، کە لە پێخەفە سپیەکەم دەچن لە شەوێکی بەربەرییەکان...

هەموو شەوێک تا بەرەبەیان، لەناو چامەکەمدا ئێشک دەگرم...

گوتم: پێویستیم بە چیایەکە، بە وێستگەیەک، بە مرۆڤەکانی تر و

نامەکەم نارد...

سەرگۆن پۆڵس

و: خەڵات

لە پێناو ئەو شتانەی کە گۆ ناکرێن

لە پێناو ئەو شتانەی کە ناگوترێن، چونکە هێشتا لێو نەئافرێنراوە

زمان بوونی نییە، لەو ساتەدا وشەکان ناناسین!

لە پێناو ئەو شێوازەی کە بەهۆیەوە لە تەمی ڕێکەوتدا بەیەک دەگەین

لە نادڵنیایی ژوانەکاندا

کە گۆرانی بە ئەستەم گرەو لەسەر گوێگر دەکات

بێدەنگییش، ڕووبەرەکانی خەون بە کرێ دەگرێت

کە بە سکاڵاوە هەڵدێم کاتێک وشەکان لە دەممدا قەرەباڵغ دەبن

لە پێناوی گوێی نیانی تۆیە، ئەم مۆسیقایە!

دەتوانی گوێ لە دەریا بگریت بە هەموو زمانەکانییەوە، وەک ئەوەی لە ڕێکەوتدایە

دەستەکانمان بۆیان نییە بەهۆی مەوداکانەوە بەریەک بکەون

ئۆقیانووس لە نێوان ئەو شتانەدایە کە دەیانڵێیت و

پەنجەکان بۆ خۆیان ڕووبارن و ناتوانین بە بەلەم بیانبڕین..

ئەو دەستانە لەسەر باری نوێژکردنن بۆ خوایەکی نادیار کە لە چامەدا نیشتەجێ دەبێت

شارەزای ڕێی شاراوەن لە پێستی هەوادا و قیتارگەلێکی دووریش کە پێویستییان بە سەفەر نییە

با بزانین کە ئەوە هی ئێمەیە...

سەرگۆن پۆڵس

و: خەڵات

دووبارە خوڵقاندنەوە

 بەروبومەکان لە پەپولە دەچن و

پەپولەکان لە بەروبوم دەچن
کاتێک تۆ وێنەیان دەکێشیت...
کەواتە لێت دەپرسم:
بۆچی وێنەی تەواوی جیهان ناکێشیت، بۆ ئەوەی بتوانێت لە شتێک بچێت؟
زەڕافە بخەرە ناو دەفرێکەوە
ماسی لە باخچە دابنێ
چۆلەکەیەک و کەرکەدەنێک بخەرە ناو یەک قەفەزەوە
و باوەڕیش بەوە بکە کە یەکترییان خۆشدەوێت
چونکە تۆ ئەمەت بەهەمان ئەو کەللەڕەقییەوە دەوێت کە وات لێدەکات وایدابنێی خەو پشوویەکی ساختەیە
کاتێک وێنەی ڕووخسارم دەکێشیت
کەمێک ماندووێتی بخەرە سەر سیمام و
تاکە هێڵێکیش لەسەر ناوچەوانم
تا وایدابنێم لە ناوەڕاستەکانی تەمەنم دام نەک کۆتاییەکەی...

-بەسام حەجار
و: خەڵات

قسە

 کاتێک کە قسە دەکەن

کەسیان تەماشای ڕووخساری ئەوەی دیکەیان ناکات
ژنەکە لێواری قوماشەکە لەنێوان ئەژنۆکانیدا کۆدەکاتەوە
پیاوەکەش درێژە بە گفتوگۆکە دەدات وەک کەسێک کە بەسەختی شتێکی بیربکەوێتەوە...
ماڵەکە پاک بوو
جلەکانیش ڕێکوپێک بوون
سەردانیکەران تێبینی ئەو شادمانییەیان دەکرد و دەڕۆیشتن
شتەکان لە دەرەوە ئاسایی لە ڕووداندابوون
فرۆشیارەکان تێدەپەڕین و
کیژۆڵەکەش خەوتبوو
دەرگاکان کڵۆم درابوون و
کاتژمێرەکە لێیدەدا
کاتێکیش کە قسە دەکەن
کەسیان تەماشای ڕووخساری ئەوەی دیکەیان ناکات
ژنەکە لێواری قوماشەکە لەنێوان ئەژنۆکانیدا کۆدەکاتەوە
پیاوەکەش درێژە بە گفتوگۆکە دەدات وەک کەسێک کە بەسەختی شتێکی بیربکەوێتەوە...

-بەسام حەجار
و: خەڵات عەلی

بەشێك لە گفتوگۆی سوریالیستەكان

 ئەم کتێبە گفتوگۆی کۆمەڵێک سوریالیستی بەناوبانگە لەسەر مەسەلەی سێکس، ئەزموونێکی گرنگ و تایبەتە و ڕچەشکێنیشە ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ سیاقە مێژووییەکەی (1928-1932)

شتێکی جیاواز و بەدەر لە بابەتەکە شێوازی دەستبەسەرداگرتن و سنووردارکردنی گفتوگۆکانە لە لایەن ئەندرێ بریتۆنی نووسەری مانیفێستی یەک و دووی سوریالیزم.

کۆی گفتوگۆکان کە لەو کتێبەدا کراون بە دوازدە بەش یان دوازدە دیدار، نازانم ئەگەر زیاتری لێ هەبێت یان هیچ بەشێکی لێ بڕدرابێت، لە هەموویاندا کەمێک دیقەت بدەیت بریتۆن خۆی بە چەقی گفتوگۆکە دەزانێت و لە کوێدا بابەتەکە بەپێی بۆچوونە کۆنزەرڤاتیڤەکانی ئەمەوە نەڕوات، ژاوەژاو دەنێتەوە (کە ئەمە بۆ من زۆر نوێ بوو) و ڕەنگە ئەوە وامانلێبکات بە جۆرێکی دیکە بیر لە کێشەکەی لەگەڵ لویس ئاراگۆن بکەینەوە و تەواوی ڕووداوەکانی دواتر گۆڕانی بەسەردا بێت کە بوونە هۆی هەڵوەشاندنەوەی سوریالیزم بە شێوەیەکی کتوپڕ و چاوەڕواننەکراو...

دانیشتنی یەکەم:

پێرێ: ڕاتان چییە لەسەر خۆ ڕووتکردنەوەی پیاوان؟

بریتۆن: ئەوە نەخۆشییە.

دانیشتنی دووەم:

بارۆن: ڕاتان چییە لەسەر هاوڕەگەزخوازی؟

کۆنۆ: وایدەبینم کە ئەمە (مەبەستی سێکسە بەگشتی) لە هەردوو حاڵەتەکەدا -پیاو لەگەڵ پیاو یان پیاو لەگەڵ ژن- کۆمەڵێک مەرجی قبوڵکراو بێت.

بریتۆن: کۆنۆ تۆ هاوڕەگەزخوازیت؟

کۆنۆ: نەخێر.... ئاراگۆن ڕای چییە لەبارەی هاوڕەگەزخوازی؟

ئاراگۆن: بەڕای من هاوڕەگەزخوازی نەریتێکی سێکسییە وەک هەموو نەریتە سێکسییەکانی دیکە، بابەتەکە بەلای منەوە پەیوەندی نییە بەهیچ ئیدانەکردنێکی ئەخلاقی....

بریتۆن: بەتەواوی ناڕەزاییم هەیە لە بەردەوامبوونی گفتوگۆکە لەسەر ئەو بابەتە، ئەگەر مەبەستەکە ڕیکلام کردنە بۆ هاوڕەگەزخوازی، من یەکسەر لە گفتوگۆکە دەکشێمەوە.

ئاراگۆن: دوور و نزیک بابەتەکە پەیوەندی بە ڕیکلام کردن بۆ هاوڕەگەزخوازی نییە، گفتوگۆکە خەریکە ئاراستەی دەمەقاڵێ وەردەگرێت...

بریتۆن: ئایا دەتانەوێت لە گفتوگۆکە بکشێمەوە؟

(کۆنۆ بابەتەکە دەگۆڕێت)

ئاراگۆن: چ گرنگییەک بەو بیرۆکانە دەدەن کە ژنێک (کە سێکسی لەگەڵدا دەکەن) هەیەتی لەبارەی توانا سێکسییەکانتان؟

بریتۆن: با نەمێنێت ئەو ژنەی لەو لایەنەوە هەڵمدەسەنگێنێت...

دانیشتنی سێیەم:

جینباخ لەسەر مەسەلەی خۆشەویستی و ڕۆح و جەستە چەند تێبینییەکی هەیە کە لە هەموویاندا بریتۆن زۆر بە توندییەکی ڕوونەوە وەڵامی دەداتەوە...

بریتۆن: ئەو گوزارشتە میتافیزیکییانەم زۆر بۆ گرنگ نییە، دەمەوێت درێژە بە گفتوگۆکە بدەین

جینباخ: لەو حاڵەتەدا، پێم باشترە کە وەڵامی پرسیارەکانتان بدەمەوە

بریتۆن: لێرەوە ڕایدەگەیەنم کە قبوڵ نییە جینباخ بمنبات بۆ بابەتگەلێکی دەرەوەی ئەم گفتوگۆیە....

دوای کۆمەڵێک پرسیار کە وەڵامەکانی پێناچێت ئەوە بێت کە بریتۆن دەیەوێت، بە جینباخ دەڵێت: تۆ ڕێزی ڕێساکانی یارییەکە ناگریت و لەمپەر دەخەیتە بەردەم گفتوگۆکە لەبەر کۆمەڵێک گرێ لەناوتدا کە دەتوانین بە ئاسانی هەستی پێبکەین...

لە هەموو گفتوگۆکانی دیکەشدا لە خاڵێکدا دەیەوێت دەست بەسەر ڕێڕەوی گفتوگۆکاندا بگرێت و پرسیار و بابەتەکان بەو ئاراستەیەدا بگۆڕێت کە خۆی دەیەوێت، لە چەند شوێنێکیشدا گوزارشتی:

"با پێنج خولەک لەگەڵیدا پێبکەنین" بەکاردەهێنێتەوە بە مەبەستی گاڵتەکردن یان سوکایەتی بە وەڵامی یەکێکیان. هەر لە چەند دانیشتنەکەی سەرەتا ڕوون دەبێتەوە بریتۆن چۆن بیردەکاتەوە و لەسەر چ هێڵێک دەڕوات، هەر ئەو ڕوونییەش ئەو بیرۆکەیە دەداتە خوێنەر کە پێچەوانەی ئەوەی بیرمان لێدەکردەوە بریتۆن دەیەوێت سوریالیزم یان یەکێک لە دەرکەوتنە هەرە گرنگەکانی سوریالیستەکان سنووردار بکات و ڕێسایەکی هەرە گرنگی ڕێبازەکە بە ڕوونی تێکبشکێنێت و دوور نییە هەر ئەمیش بەو خاوەندارێتی کردنە بووبێتە هۆی هەڵوەشاندنەوەی بزووتنەوەکە.

برینا ڕەش

 ڕەنگە ئەو کتێبە تاکە کتێب بێت کە من بە کوردی خوێندبێتمەوە و ئەو قسەیەی بۆرخێسی بیرهێنابمەوە کە دەڵێت: "زۆرتر لەوەی وەرگێڕان ناپاکی بێ لە بەرهەمی ڕەسەن، بەرهەمی ڕەسەن ناپاکییە لە وەرگێڕان".

لەکاتی خوێندنەوەی برینا ڕەش، دەتوانیت وایدابنێیت وەرگێڕەکە لەناو کەشتییەکی بۆشاییدا بووە و هەر لاپەڕەیەکی بە ئاسمانی شارێکی کوردستانەوە وەرگێڕاوە...

هەرگیز پێش خوێندنەوەی ئەو کتێبە لەو باوەڕەدا نەبووم دەکرێ شێوەزارەکەی ئێمەش لە داهاتوودا کەلێنێکی زمانی ستانداردی کوردی پڕ بکاتەوە، بەڵام شێوەزارەکەی ئێمە وادیارە لەوە گەورەترە کە ئێمە خەیاڵمان بۆ کردبوو..

خەوشێک لەو قسەیەدا نادۆزمەوە ئەگەر بڵێم ئەو وەرگێڕانە باشترین وەرگێڕانی کوردییە کە تا ئێستا خوێندوومەتەوە و شتێکە شایەن بە شان و شکۆی بەرزی موسا عەنتەری جەنگاوەری زمانی کوردی و ئەگەر دەرفەتی خوێندنەوەی هەبوایە، هێندەی نووسینی بە وەرگێڕانێشی کەیفخۆش دەبوو.

کتێبەکە خۆی کتێبێکی شانۆیی شیرینە و ئەدەبێکی جوانە کە بە کرمانجی نوسراوە، بەڵام دەکرا بە جۆرێک وەربگێڕدرێتە سەر سۆرانی کە ئەو ئینتیباعه لای خوێنەر جێنەهێڵێت و وەک هەر شانۆ/کتێبێکی دیکەی ڕاگوزەر لێی بڕوانرێت، بەڵام لێرەدا ئیتر دەنگی وەرگێڕان بەرزدەبێتەوە و پێمان دەڵێت کە وەرگێڕ هێندەی نووسەر و زیاتریش لە هێشتنەوەی بەهای ئەدەبی و فیکریی دەق بەشدارە، ئەگەر تیۆری "موت المؤلف"ـی ڕۆلان بارت هەموو شتێک بگرێتەوە، وەرگێڕ و وەرگێڕان لێی بەدەرن و ناچنە ژێر بارییەوە.

دوو پیاو، دوو دنیا... یەك دونیابینی.

 خالید موتڵەگ و عەبدولموتەڵیب عەبدوڵڵا کە وەک ئێمە بوونیان لێناوەشێتەوە...

خالید موتڵەگ لە چاوپێککەوتنێکدا کە لێی دەپرسن کەی دەوەستیت لە خوێندنەوەی ڕۆژنامە؟ دەڵێت:

"میدیا بە گشتی وەک سەرئێشەیەکی سەردەمی لێهاتووە و ڕۆژنامەوانی بووەتە پیشەی ئەوانەی کە لە هیچ پیشەیەکی دیکە نازانن".

میدیا (لە ڕۆژنامە و تەلەفزیۆن و ڕادیۆوە تا سۆشیاڵ میدیا) ئیتر لەجێی هەمووان بیردەکاتەوە، باکگراوندی مەعریفیی کەسێک کە ئەکاونت یان ماڵپەڕێک بەڕێوەدەبات هی هەموو ئەوانەیە کە دەیخوێننەوە و تێیدا دەنووسن. ئەو هەڵگەڕانەوە جادوییە خالید موتڵەگ و عەبدولموتەڵیب فڕێدەداتە ژێری ژێرەوە کە ڕازی نین کەس لەجێی ئەوان بیربکاتەوە و مەرجەکانی ئەو سەرئێشەیەیان قبوڵ نییە.

ئەو بیرکردنەوە میسالییەی هەموومان لە چوارچێوەی ئامرازەکانی بەردەستماندا نمایشی دەکەین، ئەو کەمینەیە وندەکات کە بەڕاستی میسالین و دەیانەوێ ئەو شکاوییانە چاک بکەنەوە کە ئێمە دەمانەوێ بە بەرگی جوان جوانەوە قەناعەت بە هەمووان و بە پلە یەک بەخۆمان بێنین کە ئەوە شکاوی نییە و ئەوپەڕی سەلامەتییە.

خالید لە شوێنێکی دیکەی چاوپێککەوتنەکە دەڵێت: "ناتوانیت سۆشیاڵ میدیا بکەیتەوە بێ ئەوەی بە دەستەکانت گوێیەکانت نەگریت و نەڵێیت ئای خوایە منیش خەریکە شێت دەبم".

دواجار باوەڕم بەوە هێناوە کە هەموو ئەو هەرایەی ئێرە جۆرێک لە خۆسەلماندنە و هەمووان بە پێویستی دەزانن لە پەراوێز بێنە دەرەوە و بڵێن ئێمەش هەین! هەر بەختیار عەلی نانووسێت منیش دەنووسم... هەر عەزیز گەردی کتێب وەرناگێڕێ منیش دەیکەم. ئەو دەخوێنێتەوە، منیش هەروەها...

ئەو لە هەموو لایەک خۆ بە پەراوێز بینینە و ئەو هەوڵانەش کە دەدرێت بۆ دەرچوون لێی جددیەتی بۆ هیچ شتێکی ئێرە نەهێشتووەتەوە و هەمووی چووەتە قاڵبی ترێندێکی نەخۆشانەوە، هەر ڕۆژێکیش نەتسەلماند سیناریۆیەکی نوێترت پێیە بۆ دەرخستنی زۆرترین ڕەگەزی شۆکهێنەر لە کەسێتیتدا، حسابەکەت سفر دەبێتەوە و دەکەویتە پاشکۆوە! وەک ئەوەی تۆ قۆشمەیەک بیت و زۆرترین خەڵک سەرسام بکەیت بۆ ئەوەی هۆڵی نمایشەکەت جێنەهێڵن و بە حەسرەتەوە بمریت...

ئیتر ئەمڕۆ یان ئێستا لەو دووانە تێدەگەم کە دروشمەکەیان ئەو قسەیەی خالیدە: "پێویستە ئەو تەختی شانۆیە بەجێبێڵیت، تۆ لە جیهانێکی هەڵەدایت".

پارچەیەك

دەنووسیت "خۆشمدەوێیت"...

تا بزانم کە چۆن قسە دەتوانێت ببێتە هێلانە و ماڵ

لە نامەیەکی نێوانماندا...

لە نێوان بەردەرگا و لێواری لاپەڕە سپییەکەدا

خۆر خاڵێکی زەردە

ڕێگاکەش هێڵێکی ڕەشە

ئێستا،

کاغەزە سپییەکە بەش ناکات وپێویستە ڕێگاکەش چۆڵ نەبێت؟

جاری داهاتوو

بەردەرگا و ماڵێکم بۆ بنووسە

کەسانێکیش کە لە باوەشێکی ناسکدان.

بەسام حەجار

لە عەرەبییەوە: خەڵات عەلی

مەرگی مێژوونووس و جوانیناسی

 (جمالیات القبح - جوانییەکانی ناشرینی) دەستەواژەیەکی هونەری ئەدەبییە، ڕەخنەی جوانی دەکات وەک چەمێکی سنووردار و جێگیر، بە کۆمەڵێک پێوەری چەقبەستووەوە کە دەرەوەی ڕووبەری بازنەی ئەو پێوەرانە ڕاستەوخۆ بازنەی دژە جوانیی یان ناشرینی دەست پێدەکات. وەک ئەمبێرتۆ ئیکۆ پێی وایە جوانی دەکەوێتە چوارچێوەی سنورێکی کێشراو، بەڵام سنوورەکانی ناشرینی کۆتاییان نییە، بۆیە ناشرینی ئاڵۆزتر و جۆراوجۆرترە.

هەڵبەت ئەو چەمکە هەر لە ئاستی جوانی و دژە جوانیدا ناوەستێت، بەڵکو ڕووبەڕووی ئەو دیوارە ئەستوورە وەهمییە دەبێتەوە کە لەنێوان جوانی و ناشرینیدا درووستکراوە و لەیەکیان جیادەکاتەوە وەک دوو بابەتی دژیەکی لێک جیاواز.
چەمکەکە فراوانتریشە ئەگەر عەلی بەدر وەک نموونە وەرگرین کە (لە زۆرێک لە بەرهەمەکانیدا) بە ڕوونی کاری لەسەر ڕێژەیی کردنەوەی هەردوو چەمکەکە کردووە بە هەمان ئەندازە. دەکرێ لە ناشرینیدا جوانی هەبێت و لە جوانییشدا ناشرینی هەبێت. ئەو دوو چەمکە دانەبڕاوترین دوو چەمکن لە یەکەوە و هیچیان بێ ئەوەی تر بوونی نییە. هەمیشە عەلی بەدر کەسایەتییەکی هەیە کە بکوژە/کەسێکی داماڵراوە لە هەموو پێوەرەکانی ئەخلاق و جوانی، بەڵام مرۆڤێکی جوانە یان یەکێکی هەیە تەواو مەبدەئییە و بە پێی هەموو پێوەرەکان قبوڵکراوە، بەڵام ناشرین و نابووتە. ئەمە لە تەنیشت تابلۆکەی پیکاسۆ (کچەکەی بەردەم ئاوێنە) کە ئەویش نموونەی ئەو دەستەواژەیە و جوانی و ناشرینی هەم تێکەڵ دەکاتەوە و هەم ڕێژەییان دەکاتەوە بەوەی دەکرێ هەردووکیان لەوەی تردا دەرکەون.
خۆشبەختانە دواجار لە ئەدەبی کوردییشدا ئەزموونێکمان هەیە کە بەتەواوی هەموو ڕوویەکی ئەو چەمکەی نماییش کردووە لە زیاتر لە نموونە/کەسایەتییەکدا. ئەم کتێبە جنێو و درۆ بەو نموونەیە وەردەگرێت کە دەکرێ بە دوو ئاراستەی جیاوازدا بڕۆن و لە خاڵێکدا بەتەواوی لە هەردوو جەمسەردا بتوێنەوە.
"دەبێت بڕوامان بە زۆر شت هەبێت، هەندێک جار درۆ جۆرێکە لە ڕاستی"
کامیار، لە زیاد لە وێستگەیەکی ژیانی درۆ تێکەڵی ڕاستی دەکات، کە هەندێکجار درۆکانی بەشێکیشن لە ڕاستی و هەندێکجار هەر بەتەواوی ڕاستین.
خەلیلی مێوژفرۆشیش چێژ لەوە دەبینێ خەڵک جنێوی پێبدەن، چونکە پێی وایە مرۆڤ دەبێ جنێوبدات بۆ ئەوەی ڕووە ناشرینەکەی خۆی بناسێت.
دواجار دەکرێ لەگەڵ ڤانکوخ هاوڕا بین کە دەڵێت: "تایبەتمەندیگەلێک لە شتە ناشرینەکاندایە کە نایاندۆزینەوە لەناو شتە جوانەکاندا" لەبەرئەوەی ناشرینی تەنیا دیاردە یان جوزئیەتێک نییە، بەڵکو نیوەی دووەمی پەیدابوونی هەموو شتێکە.

لەگەڵ ئەمجەد ناسڕ، قاوەیەك...

 بە تەنیا دانیشتبووم، چەند ڕۆژێک لەمەوبەر شیعرێکی ئەمجەد ناسڕم خوێندبوویەوە لەبارەی ئەوانەی بەتەنیا لە قاوەخانەیەکدا دادەنیشن. چێژم لەوە دەبینی ئەگەر قەسیدەی (انا و جمیل بثينة) بكەینە شانۆگەرییەک بە پێی بارودۆخەکە من ڕۆڵی مەحموود دەروێشم بەردەکەوێت و لە شوێنی خۆمەوە دەتوانم بڵێم: (انا و امجد ناصر كل علی حدة في زمانين مختلفين)...

ئەمجەد لە قەسیدەیەکیدا دەڵێت:
"تەنیا نیم لەبەر ئەوەی قسە لەگەڵ خۆمدا دەکەم...
تەنیا نیم لەبەر ئەوەی به دەنگێکی بەرز قاوەکەم دەخۆمەوە!"
قەسیدەکەی مەحموود دەروێش بۆ جەمیل بووسەینە و سێبەری زاڵی ئەمجەد ناسڕ بەسەر من و شوێنەکە واملێدەکەن زەردەخەنەیەکی هاوسۆزی بکەوێتە سەر لێوم لە کاتێکدا بێ ویستی خۆم چاوم لەسەر گارسۆنەکەیە...
بەپەلە دێت و بە زمانەکەی ئەوان لێم دەپرسێت: هیچت ناوێت؟
بە دەنگێکی دوور و نائامادە دەڵێم: ناا.... ببوورە، تەنیا پاسوۆردی ئەنتەرنێتەکە.
دێمەوە سەر قەسیدەیەک، قەسیدەیەک کە چیرۆک بووه پێش ئەوەی ببێتە قەسیدە:
"ڕۆژێک ئەمجەد ناسڕ لە قاوەخانەیەکدا دەیەوێت قەسیدەیەک بنووسێت، لەناکاو دەبینێت کچێک بەرەو لای دێت و لەسەر مێزەکەی دادەنیشێت. کتێبەکانی لەسەر مێزەکە دادەنێت و جانتاکەشی لەسەر زەوی. دەیەوێت شتێک بڵێت و نایڵێت. ئەمجەدیش دەیەوێت شتێک بڵێت و نایڵێت.
قەڵەمەکەی ئەمجەد دەکەوێتە سەر زەوی، کە هەڵیدەگرێتەوە و سەر بەرز دەکاتەوە کچەکە ونبووە.
لە دیوارەکەی بەردەمیشیدا ڕیکلامێکی گەورەی کچێک دەبینێت کە بەتەنیا دانیشتووە و جگەرە دەکێشێت و قاوە دەخواتەوە و بە لاچاوێکەوە سەیری قاوەخانەکە دەکات..."
جارێکی تر ئەمە دەخوێنمەوە و بەدوای ئەمجەد ناسڕدا دەگەڕێم...
و نایدۆزمەوە چونکە من و ئەمجەد ناسڕ هەریەکەمان لە زەمەنێکی جیاوازداین....

یاس خزر لە خەیاڵی خێزانیماندا

 تازە دەچوومە قوتابخانە و فێری لێکدانی پیتەکان و خوێندنەوەی وشە ببووم، حەزم لێبوو لەگەڵ باوکم بڕۆم بۆ هەموو شوێنێک بۆ ئەوەی لە جامی سەیارەکەوە تابلۆی سەر دوکان و خواردنگە و چایخانەکانی سەر ڕێگا بخوێنمەوە. باوکم سەیارەیەکی ڕەساسی جوانی هەبوو، بەتەواوی لەبەرچاومە بە هەموو وردەکارییەکانییەوە. ئەوکات تاکە شت کە سەرسامی بووم باوکم و شتەکانی بوون.

کاسێتێکی سەوزیشی هەبوو، ئەو کاسێتەی گۆرانییەکانی یاس خزری تێدابوو. شەوان لە موسەجەلی سەیارەکە دایدەگیرساند و گوێی لێدەگرت، بە ڕۆژیش لەو لایتی شەحنەی کە لە هەمان کاتدا ڕادیۆ و موسەجەلیش بوو.
ئێستا لە مۆبایلەکەیەوە باوکم هەواڵی تەندرووستیی خراپی یاس خزر دەخوێنێتەوە، بۆ من یان بۆ خۆی نازانم. لەبەر خۆیەوە دەڵێت: ئااای دنیا...
یادگارییەکانی هەردووکمان وەک برووسکە دێنەوە خەیاڵمان، ئەو یادگارییانەی حەزمان لێی بێ یان نا ئازارمان دەدەن.
بیرم دەچێتەوە دوێنێ زۆر توڕەبووم لێی و چەند جارێک ویستبووی گفتوگۆم لەگەڵ بکات و لە کورتی بڕاندبوومەوە، پرسیم: بابە، تۆ چۆن یەکەمجار یاس خزرت ناسی؟
ڕووی دەکاتە من و دەڵێت: لەگەڵ خاڵە ---- دەچووین بۆ بەغدا، لە ڕێگا....
تەلەفۆنێکی بۆ دێت و وەڵام دەداتەوە. هەڵدەستێت دەڕوات...
خۆم چیرۆکەکە تەواو دەکەم:
باوکم بە کراسێکی سپی و قژێکی درێژی داهێنراوەوە کە لە ڕوشدی ئەبازە دەچێت، لە ناو سەیارەیەکی مۆدێل کۆندا لە تەنیشت شۆفێرەکە دانیشتووە و بەدوای گۆرانییەکی باشدا دەگەڕێت کە هاوەڵییان بکات بۆ سەفەرێکی درێژ...
کەناڵێک دەکاتەوە و دەنگێکی خۆشی گوێ لێدەبێت، نازانێت کێیە تەنیا دەزانێت دەنگێکی خۆشە..
بەبێ ئەوەی گۆرانییەکە بزانێت، وەک ئەوەی یەکێک بە نهێنی پێی گوتبێت (إقرأ) گۆرانییەکە دەڵێتەوە:
"ولو تزعل ولو ادري
العتاب يعذب الخاطر
لکن لا ماخلي
الخصام يدوم للاخر"
باوکم، کە جوانترین پیاوی سەر زەوییە گۆرانی دەڵێت و دەستی دەخاتە سەر دڵی و دەزانێت ڕۆژێک یەکێک زیاد لەوەی پێی وایە لە ئەو دەچێت و لەگەڵ هەموو لێدانێکی دڵی یادەوەرییەکانی ئەو هەڵدەهێنێتەوە...

بەدزییەوە گریان!

 لە توێژینەوەیەکدا خوێندبوویەوە: بۆ ئەوەی بەر بە گریان بگریت دەبێ ئازار بە شوێنێکت بگەیەنیت. لێوی دەگەزی و قسەی دەکرد: نەخێر من زۆرباشم. بۆچی پێت وایە خراپم؟

چاوەکانی دەبریسکانەوە، دەستەکانی بردبووە دواوە و نینۆکی دەستێکیانی لە مەچەکی دەستەکەی دیکەیدا چەقاندبوو، فرمێسکەکانی هاتبوونە گۆشەی چاوی... تیک تاک، تیک تاک و.... دەڕژان!
پێدەکەنی و بە دەنگێکی خنکاوەوە دەیگوت: "نا وانییە، من شێوەی دەموچاوم هەروایە هههه زۆرجار هاوکارەکانیشم پێم دەڵێن تۆ خەریکی دەگریت! وابووایە وەک ئادەم هەمووتانم لە فرمێسکی خۆمدا غەرق دەکرد ههههه چەند هەزەلییە.
دەزانی دایکم دەڵێ چی؟ دەڵێ شێوەت لە شێوەی داپیرەت دەچێ ئەویش هەر دەتگوت دوو گۆزە لە پشت گلێنەکانییەوەن و هەر سەری شۆڕکردبایەوە گۆزەکانی دەڕژان هههه ئەیچۆن من لە داپیرەم دەچم، دایکی باوکم کە ماوەیەک لە ڕۆژهەڵات ژیابوو، کە هاتبۆوە لێرە پێیان دەتگوت: خانمی ئەسرین ڕێژ. هههه بەڵێ ئەوەندە دەگریا، من نەمدیبوو بەڵام دەڵێن بتدیبایە هەر بە گریانەوە دەتبینی..."
فرمێسکەکانی بەسەر ڕوومەتە سپیکەڵانەکەیدا دەهاتنە خوارەوە، درۆی دەکرد شێوەی وانەبوو. تەواو بە پێچەوانەوە هەر لە خۆری سەر لە بەیانی دەچوو ئەوەندە گەش و ئەوەندە گەرم.. بەڵام دواجار شتێک لە پشتی ئەو فرمێسکانەوە بوو کە وەک پرێسکە کۆنەکەی داپیرەی لەژێر ئەم نوێن بۆ ژێر ئەو نوێن هەڵیدەگرت و دەیشاردەوە.
لێوەکانی وشک ببوون، پێستی بەشی ناوەوەی لێوی هەڵیدابوو و لە کاتی قسەکردندا بە ڕوونی دەردەکەوت. کە فرمێسکەکانی بەسەردا دەکەوتن وەک گەڵای پایزان دەنووسایەوە بە چۆڵەوانیی لێوی.
چاوە نیمچە سەوزەکانی، تەڕ و سوور. بە خێرایی دەیسڕی و دەیگوت:
"ئەوە چیتە؟! بێگومان ناگریم. ئێێێهـ تۆش! ماندوویت بۆیە دەنگی من وا دەبیستی. هههه جا واش بێت، کێشەت چییە؟ هههه مرۆڤ ئەوپەڕی بژی هەر پەنجا ساڵێک دەژی، نیوەمان بڕیووە و نیوەکەی تریش ئەگەر هەر نەمانبڕی، کورتی دەکەینەوە...ئائا هەر هێندەیە هههه..."