الجسدُ نهرٌ
من سەماکەرێکی شپرزەم،
لە پێناوی تۆ لەو کەوتنە هەستامەوە...
لە قوتویەکی ماسی سەردین، کە لە مەغریب دروست کراوە
هەموو جارێک پێش شاعیر، شیعرم هەڵبژاردووە...
زۆرجار بەر کۆمەڵێک دەقی باشی نووسەرێک کەوتووم، لە هەمان کاتدا کۆمەڵێک دەقی خراپی هەمان نووسەر.
کاترین!
شاکانی لای ئێمە هەرگیز لە شاکانی ئێوە ناچن. هەموو پیاوێک لای ئێمە شایەکە بۆ خۆی، ڕووبەری دەسەڵاتی ئەو شایانەی ئێمە هێندە بچووکە، کە وەک ئاودەستخانەی چایخانە و هۆتێلەکان بە تەنیشت یەکەوەن. ئەو شا گچکانە لە ژنەکانیان دەدەن، قژیان ڕادەکێشن، بەسەر منداڵاندا دەنەڕێنن و ناچاریان دەکەن بە زگی برسی بخەون، لەبەرئەوەی خواردنەکەیان لەبەردەم میوانە ورگنەکانیانا دادەنێن!
پەنجەکانت هی بان،
کاتێک هیچ شەمەندەفەرێک نادۆزیتەوە کە تێیدا پێشوازی لە ژنێک بکەیت…
پەنجەکانت هەمووی هی شەمەندەفەرن
کاتێک ئەو عەرەبانەیە نادۆزیتەوە کە ژنێکی هەڵگرتووە..
پەنجەکانت هی هەموو پەنجەرەیەکن…
کاتێک لە هیچ یەک لە پەنجەرەکانەوە ژنێک دەرناکەوێت…
پەنجەکانت هی ڕێگای ئاسنینن
تا هەموو فارگۆن و گەشتیار و کەلوپەلەکانی شەمەندەفەرەکە بە تەواوی بەسەریدا تێ بپەڕن.
کاتێکیش کە دەزانیت ئەو فارگۆنەی کە ژنەکەی هەڵگرتووە تێپەڕیووە، بە تەواوی تێک دەشکێیت.
دوای ئەو هەموو دوودڵی و ڕاوەستانەی بەر ئاوێنە،
پاش مەشق و ڕاهێنانێکی ماندووکەر
بۆ تێپەڕین بەو شەقامەی کە ماڵەکەتانی لێیە بێ ئەوەی شپرزە بم
دوای ئەوەی وەک هەورەبروسکە بە بەردەمتدا تێ دەپەڕم،
بە ئەنقەست لەبەردەم قاچەکانتدا، ناونیشانی خۆم لەبیردەکەم.
ئەها ئەوە منم کە لە دەرگات دەدەم
بەڵام ئایا نائومێدیم چەند گەورە دەبێت،
ئەگەر لەوێ نەبیت؟
چونکە من ناتوانم جارێکی دی ئەو ئازایەتییە دووبارە بکەمەوە.
بە هێواشی دەمجوڵێنێت، بۆ ئەوەی پێم بڵێ “بەیانیت باش”
جەستەی جێهێشتووم بۆ گەرمی و خەو
بە هێواشی دەیجوڵێنم، بۆ ئەوەی پێی بڵێم:
“ئێوارەت باش”
بەرەو لای ئاگردانەکە دەڕۆم،
ماوەیەکی زۆرە ڕۆیشتووە و دوو خووی بۆ بە جێهێشتووم:
یەکەمیان ئەوەیە کە سەرینەکە دەجوڵێنم و
بە نوێنە بەتاڵەکە دەڵێم “ئێوارە باش”
دووەمیشیان تا بەیانی بێدار دەبم
بەبێ ئەوەی کەسێک بە “بەیانیت باش” ئاگام بێنێتەوە.
لە گوڵێک دەپرسم،
لە قەسیدەی ناو جانتاکە
“ئەو خۆشی دەوێیت و ئاگادار نەبووە”
لەو ژاکانەی ناو دەستی دەپرسم
لە پیتە هەڵگەڕاوەکانی ناو قەسیدەکە
“ئەو چیتر خۆشی ناوێیت و ئاگاداریش نەبووە”
نەریتی پیاوەکە ئەوەیە چاوەڕێ بکات
نەریتی ژنەکەش ئەوەیە کە نەیەت،
نەریتی پیاوەکە کورسییەک و چاو بڕینە دەرگایە
نەریتی ژنەکەش ئەوەیە کە لە دەرگا نەدات
جارێک هات و لە دەرگای دا،
بەڵام پیاوەکە هەر لەسەر کورسییەکە مایەوە
ئەی ئەو هەترەبوونەی تاجی ئاگاییت لەسەر نراوە
ئەی ئەو گوڵەی باخچەکانی ونکرد و لە پێدەشتەکاندا ڕوا، بێهوودە دەستەودامێنت دەبم.
ئەی ئەو باڵانەی کە کەوتن و چۆلەکەکانیان لە هەوادا مانەوە، جگە لە پەڕ و چریکە چیترن؟
“با” کێیە دوای قژە درێژەکەت؟
شۆستە کێیە دوای پێیە بچکۆلەکانت؟
دڵخۆشم پێت
وەک ئەو پەیکەرەی کە تازە دۆزراوەتەوە…
لە شەقام خەمی تۆمە و لەسەر شۆستە خۆشم دەوێی
کاتێکیش جەنگ هەڵدەگیرسێ
لەبەردەم ئەو شەقامەی ماڵەکەتان وەک بەرگریکارێک دەوەستم
لەسەر شۆستەکان گوێم لە ترقەی پێڵاوەکان دەبێت
لە هەموو چاوێکیش نیگای تۆ دەبینم
وێنەی هەموو پیاوان لەسەر پەنجەرەکەی دەسڕمەوە
کاتێکیش دەگەڕێمەوە بۆ ژوورەکەم
هیچ شتێک ڕامناچڵەکێنێ جگە لە “نەبوونت”
کە لە شەوێکی ترسناکدا
بە تەنیا و بە دڵتەنگی
وەک پەیکەرێک کە تازە دۆزرابێتەوە وابوو.
وەک ئەوەی من ئاو بم،
بەردەکان بۆ کەنارەکان دەگەڕێنمەوە..
یاری لەگەڵ “با”دا دەکەم
کە ئەو کەشتیانەی مافیاکانی دەریایان هەڵگرتووە تێ دەپەڕن، ئارام دەبمەوە
کاتێکیش قایەخە بچکۆلەکەی تۆ تێ دەپەڕێ، وەک ئەوەی ئاو بم، بە هەڵم دەبم
لە خۆشیاندا دەمرم کە دەست لە قاچەکانت دەدەم لەکاتی بەرزبوونەوە٭
لە خەماندا دەمرم کە لەکاتی نیشتنەوەدا٭ داخت بۆ هەڵدەکێشم
چاوەڕێت دەکەم..
کاتێکیش کە نایەیت
شەپۆڵەکانم بەسەر خۆمدا دەدەم و وشک دەبمەوە
وەک ئەوەی ئاو بم
گوڵەگەنم لە لانەی دڕندەکاندا نەیتوانی تۆ بدۆزێتەوە
هیچ هەڵۆیەکیش لەسەر شانی من نەنیشتەوە
نە تەمەنم لە مەچەکی تۆدا،
نە ئاویشم لە لەرزینی جەستەتدا تەواو نەبوون
ئەو باڵایە نەبووم کە جگە لە تۆ سەر بۆ کەس نەوی نەکەم
ئەو ماسییەش نەبوویت کە هەر جارێک چاوم پێت بکەوتبایە نوقم ببیت
وەک ئەوەی پیاوێک بم تۆڕی جاڵجاڵۆکە لە چواردەوری دڵم دروست بکەم،
سەرنخونم، کراسەکەشم بە جەستەی تۆوە گوڵ دەگرێت..
تۆش لە کراسە ڕەنگاوڕەنگەکەمەوە سەر هەڵدەبڕیت
چۆن دەست پێ بکەم؟
کە دۆزەخەکەم بچوکە بۆ ئەوەی بتخەمە ناوی و
خوێنیشم هەرچەندە سەراوژێر بڕژێت، پێت ناخلیسکێت.
پەراوێز: ٭جزر و مد: بەرزبوونەوە و نیشتنەوەی دەریا، کە بە هۆی هێزی خۆر یان مانگ لە ڕووکاری دەریا ڕوودەدات.
لوقمان دێركی
و: خەڵات عەلی
بۆ شوێنەکانی منداڵیم گەڕامەوە، بۆ شەقامی لۆگۆف و شەقامی سۆفا و باخچەی لۆکسمبۆرگ.
لەناکاو مەیخانەی بازار سەرنجی ڕاکێشام و باپیرەمم بیر هاتەوە کە جارجار یاوەری دەکردم بۆ ئەوێ، لە ساڵی 1913 لە تەنیشت یەکەوە لەسەر کورسی دانیشتین و هەمووان سەیریان دەکردین وەک ئەوەی هاوەڵمان بن، داوای کوپێکی گەورە لە بیرەی کرد و بۆ منیش داوای کوپێکی بچوک، هەستم دەکرد کە ئازیزم..
-لە ڕووی جیۆگرافییەوە (هەولێر) وەک هەر شارێکی تر لە گۆڕاندایە و ناکرێت وەک زۆنێکی چەسپاو سەیری بکەین. تاکوو حەفتاکانیش (هەولێر) تەنیا قەڵات و دەوروبەری قەڵاتی دەگرتەوە. (هەولێری) تەنیا بۆ (تورکمان) بەکاردەهات. لە هەشتاکان ئەو تێگەیشتنە گۆڕانی بەسەردا هات. لە نەوەدەکانەوە گۆڕانی تر و لە دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعسەوە زۆر گەورەتر بەسەر جیۆگرافیای ئەو شارەدا دێن. پرسیار ئەوەیە چۆن (حەمەئەمین) دەتوانێت لە ڕێگەی جیۆگرافیاوە (هەولێری) دەستنیشان بکات؟
١
تۆ قەدەغەکراویت خۆشەویستەکەم، لە هاتن بۆ لای من
قەدەغەیە دەست لە چەرچەفە سپییەکان یان پەنجە بەفرینەکانم بدەیت
قەدەغەیە دابنیشیت، بچرپێنیت، یان دەستت لەناو دەستمدا بەجێ بهێڵیت
قەدەغەیە لە ماڵەکەمان لە شام،
پۆلە کۆترێک
یان یاسەمینێک یان گوڵەباخێک بهێنیت،
قەدەغەیە بوکەشوشەیەکم بۆ هەڵگریت تا لەباوەشی بگرم
یان چیرۆکی کورتە باڵاکان و شاژنە جوانەکە و جنۆکەکانم بۆ بخوێنیتەوە.
چونکە خۆشەویستم، لە بەشی نەخۆشییەکانی دڵ
خۆشەویستی و تامەزرۆیی و نامە نهێنییەکان زەوت دەکەن.
٢
هەناسەی قوڵ هەڵمەکێشە، ئەگەر هەواڵێکی سەرنج ڕاکێشت لە ڕۆژنامەکاندا خوێندەوە
ئەسپیش هەست بە ماندووێتی دەکات خۆشەویستم،
کاتێک سمی یەکەمی دەخاتە ناو دیمەشقەوە و
سمەکەی دیکەیشی دەخاتە ناو کۆمەڵەی خۆر
٣
ئەو چەند کاتژمێرە خۆت بگرە خۆشەویستم،
چونکە کاتێک شاعیر بڕیار دەدات پێستی گۆی زەوی بە پیتەکان کون بکات و
دڵی ببێتە سێوێک و
منداڵانی کۆڵانە شەعبییەکان گازی لێ بگرن…
کاتێکیش شاعیر هەوڵ دەدەت لە شیعرەکانی
کۆمەڵێک کولێرە دروست بکات بۆ ئەوەی برسییەکانی نان و ئازادی بیخۆن
مردن نابێتە کارێکی بەپەلە
چونکە خۆشەویستم ئەوەی دەنووسێت
دڵەکوتێیەکەی لە پەڕەکانیدا هەڵدەگرێت
٤
تکات لێ دەکەم کە زەردەخەنە بکەیت، تکات لێ دەکەم کە زەردەخەنە بکەیت
ئەی دارخورمای عێراق، ئەی چۆلەکەی شەوانەی ڕەسافە
چونکە دڵەکوتێی شاعیر هەرگیز بابەتێکی کەسی نییە
بەس نییە کە دوای خۆم زمانم بۆ منداڵان و ئەلفوبێم بۆ عاشقان جێهێشتووە؟
٥
سەرینەکەم سپییە،
هەروەها کات و کاتژمێر و ڕۆژەکانیشم، هەمووی سپیین.
بۆیە خۆشەویستم دەکرێت
شتێکی سوور بخەیتە سەر لێوی سافت؟
چونکە مانگێکە من وەک منداڵان خەون دەبینم
پەپوولەیەکی سووری گەورە سەردانیم دەکات…
٥
داوای قەڵەم دەکەم و پێم نادەن
داوای ڕۆژەکانم دەکەم، ئەوانەی هیچ ڕۆژێکیان نەبوو
پرسیاری دەرمانێکیان لێ دەکەم کە بمباتە نێو دنیای خەونەکان
تەنانەت حەبی خەویش وەک من لەسەر بێداری ڕاهاتووە و ناخەوێت
٧
ئەگەر وەک سەردانیکەرێک هاتیتە لام
هەوڵ بدە ملوانکە و مستیلە بە نقێم نامۆ لەبەر بکەیت
هەوڵ بدە دارستان و درەختەکان لەبەر بکەیت
هەوڵ بدە كڵاوێکی شادمانی وەک پێشانگای گوڵوگوڵزار لەسەر بکەیت
چونکە من لە بازنەکانی لم بێزارم، لە بازنەکانی گفتوگۆش
٨
خۆشەویستم، کەسێکی تامەزرۆ لەو زیندانە تاکەکەسییەدا چی دەکات؟
کە دەرگا و پاسەوان و فەرمانە نەریتییەکان لە نێوانماندان
زیاتر له بیست هەزار ساڵی ڕووناکیمان لە نێواندایە
تامەزرۆ چی بکات بۆ خۆشەویستی و ژەنین لەسەر پەنجە عاجییەکان و
دڵیش هێشتا لە مانەوەیەکی ناچاریدایە
٩
هەست بە تاوان مەکە بچکۆلانەکەم، هەست بە تاوان مەکە
چونکە هەر ژنێک خۆشم ویستبێ
میراتی دڵەکوتێیەکی بۆ جێهێشتووم.
١٠
ئامۆژگاری پزیشک بۆ من:
ساڵێکی تەواو شیعر نەڵێم
ساڵێکی تەواویش چاوەکانت نەبینم و
گۆڕانکارییەکانی دەریا لە چاوە وەنەوشەییەکاندا نەبینم!
ئای خوایە، ئەو ئامۆژگارییە چۆن بە پێکەنینم دێنێت…
نزار قەببانی
و: خەڵات عەلی
خەونم بوو چۆلەکەیەک لە دەمم بێتە دەرەوە کە نەتوانێت بفڕێت و
دەگێڕنەوە کە گوڵێک لە نێوان دوو بەردی گەورەدا ڕوا، بەردەکان بە ڕادەیەک گەورە بوون کە هەموو شتێکیان لە چواردەوری گوڵەکە شاردبویەوە و هیچ گیایەک یان کەروێشک یان درەخت یان چۆلەکە یان سمۆرە یان شێرەکوللە یان دۆستەکانی لە گوڵی دیکە نەدەبینی، ئەو قسەی بۆ کەس نەدەکرد و کەسیش قسەی بۆ ئەو نەدەکرد، گوڵەکە جگە لە دوو بەردەکە و ئاسمان هیچی تری نەبینیبوو...پاش چەند ڕۆژێک، گوڵەکە سیس بوو و مرد، مرد و لەو باوەڕەدا بوو کە ئەویش "بەردە"!
